بهای محیط زیست هوش مصنوعی مراکز داده انتشار کربن را بالا بردند
ساخت اپل آی دی: داده های رسمی شرکتهای فناوری نشان داده است که گسترش زیرساخت های هوش مصنوعی، خصوصاً ساخت مراکز داده، به یکی از بزرگ ترین عوامل افزایش انتشار گازهای گلخانه ای تبدیل گشته است.
به گزارش ساخت اپل آی دی به نقل از مهر؛ هوش مصنوعی طی دو سال قبل از یک فناوری نوظهور به زیرساخت اصلی رقابت اقتصادی، ژئوپلیتیکی و فناورانه جهان تبدیل گشته است. رقابت میان شرکت هایی مانند مایکروسافت، گوگل و آمازون دیگر صرفا بر سر توسعه مدلهای زبانی بزرگ یا عرضه محصولات هوشمند نیست. بلکه بر سر ایجاد ظرفیت محاسباتی در مقیاسی بی سابقه جریان دارد. این رقابت، موجی جهانی از سرمایه گذاری در مراکز داده، شبکه های انتقال برق، تجهیزات نیمه هادی و زیرساخت های پردازشی به وجود آورده است.
در چنین شرایطی، یکی از مهم ترین پرسش های سیاستگذاری آن است که توسعه شتابان هوش مصنوعی چه هزینه های زیست محیطی جدیدی بر اقتصاد دیجیتال تحمیل می کند و باتوجه به شرایط جدید، آیا اهداف اقلیمی شرکتهای بزرگ فناوری همچنان دست یافتنی هستند؟
گزارش های انتشار یافته توسط مایکروسافت، گوگل و آمازون در سال ۲۰۲۶ تصویری متفاوت از داستانهای رایج درباره ی «هوش مصنوعی سبز» عرضه می کنند. داده های رسمی این شرکت ها نشان داده است که گسترش زیرساخت های هوش مصنوعی، خصوصاً ساخت مراکز داده، به یکی از بزرگ ترین عوامل افزایش انتشار گازهای گلخانه ای در صنعت فناوری تبدیل گشته و شکاف میان اهداف اقلیمی و واقعیت گسترش زیرساخت ها را عمیق تر از گذشته کرده است.
سرمایه گذاری در مراکز داده و افزایش انتشار کربن
بر اساس گزارشهای رسمی زیست محیطی سه شرکت مایکروسافت، گوگل و آمازون، مجموع انتشار گازهای گلخانه ای این سه غول فناوری در سال مالی منتهی به مارس ۲۰۲۶ به حدود ۱۱۹ میلیون تن معادل دی اکسید کربن رسیده است. این رقم نسبت به سال قبل که حدود ۱۰۱ میلیون تن بود، نزدیک به ۱۸ درصد افزایش را نشان داده است. حجم انتشار این سه شرکت حال معادل حدود یک سوم کل انتشار سالانه کشور فرانسه برآورد می شود. به عقیده کارشناسان، ارقام عرضه شده نشان می دهند زیرساخت هوش مصنوعی دیگر صرفا یک موضوع فناورانه نیست، بلکه به یک مسئله مهم در سیاست اقلیمی جهانی تبدیل گشته است.
بخش عمده این افزایش به توسعه مراکز داده اختصاص دارد. مایکروسافت اعلام نموده انتشار کربن این شرکت طی یک سال ۲۵ درصد افزایش پیدا کرده و علت اصلی آن، گسترش زیرساخت مراکز داده بوده است. همینطور گوگل رشد ۱۸ درصدی انتشار خودرا عمدتا ناشی از توسعه زنجیره تأمین برای بسط سریع کسب وکار معرفی کرده و آمازون نیز از افزایش ۱۶ درصدی انتشار کلی و ۲۰ درصدی انتشار زنجیره تأمین آگاهی داده که بخش قابل توجهی از آن به ساخت مراکز داده مربوط می شود.
این روند مبین آن است که مرحله کنونی رقابت هوش مصنوعی بیشتر از آنکه بر توسعه نرم افزار متمرکز باشد، وارد مرحله رقابت زیرساختی شده است که هزینه اصلی آن در مصرف انرژی، فولاد، سیمان، تجهیزات الکتریکی و ظرفیت تولید برق نمایان می شود.
سرمایه گذاری ۷۶۵ میلیارد دلاری برای زیرساخت محاسباتی
ابعاد این تحول زمانی روشن تر می شود که حجم سرمایه گذاری جهانی در حوزه پردازش هوش مصنوعی بررسی شود. برآوردها نشان داده است بزرگ ترین شرکتهای فناوری جهان تنها در سالجاری حدود ۷۶۵ میلیارد دلار برای گسترش زیرساخت های هوش مصنوعی هزینه خواهند کرد. این سرمایه عمدتا صرف راه اندازی مراکز داده، توسعه شبکه برق، خرید تجهیزات پردازشی و ایجاد ظرفیتهای محاسباتی جدید می شود.
سرمایه گذاری غول های فناوری از نروژ تا بریتانیا و از آمریکای شمالی تا آسیا درحال گسترش است و مبین آن است که مراکز داده به یکی از مهم ترین دارایی های راهبردی اقتصاد دیجیتال تبدیل گشته اند. بر خلاف نسل های پیشین تحول دیجیتال که عمدتا بر توسعه نرم افزار متکی بودند، نسل جدید هوش مصنوعی وابستگی عمیقی به زیرساخت های فیزیکی دارد که پرمصرف هستند و ردپای کربنی قابل توجهی ایجاد می کنند.
هوش مصنوعی و انتقال ردپای کربن به ابرهای محاسباتی
یکی از مهم ترین نکات طرح شده در این حوزه، مسئله «انتقال ردپای کربن» است. سسیلیا ریکپ، استاد اقتصاد کالج سلطنتی لندن، باور دارد ادعای شرکتهای بزرگ فناوری درباره ی پایداری زیست محیطی خدمات ابری، بیشتر از آنکه بازتاب واقعیت باشد، قسمتی از راهبرد بازاریابی آنها به حساب می آید.
به اعتقاد وی، مهاجرت سازمان ها به خدمات ابری باعث حذف انتشار کربن نمی گردد، بلکه محل ثبت این انتشار را تغییر می دهد. شرکت هایی که قبل تر مراکز داده اختصاصی خودرا اداره می کردند، حال بار زیست محیطی کارهای دیجیتال خودرا به عرضه دهندگان خدمات ابری منتقل می کنند. درنتیجه، ردپای کربن خیلی از سازمان ها در آمار داخلی آنها کم می شود، اما در عمل به تراز انتشار شرکت هایی مانند گوگل، آمازون و مایکروسافت افزوده می شود.
این پدیده، یکی از چالش های مهم سیاستگذاری اقلیمی در عصر هوش مصنوعی محسوب می شود، برای اینکه ارزیابی واقعی اثرات زیست محیطی اقتصاد دیجیتال را پیچیده تر می کند.
بحران انرژی: حلقه محدودکننده توسعه نسل جدید مراکز داده
همزمان با توسعه هوش مصنوعی، تقاضا برای برق نیز با سرعتی بی سابقه درحال افزایش است. بر همین اساس، مؤسسه «Uptime Institute» برآورد می کند پروژه های بزرگ مراکز داده که تنها پارسال معرفی شده اند، بعد از بهره برداری حدود ۱.۳ درصد کل برق جهان را مصرف خواهند کرد. برآوردها نشان داده است که این رقم حدودا به معنای دو برابر شدن مصرف فعلی مراکز داده است.
بخش اعظم این تقاضای جدید در ایالات متحده متمرکز خواهد بود. شرکتهای فناوری آمریکایی برای استقرار خوشه های عظیم پردازش هوش مصنوعی با یکدیگر رقابت می کنند. افزایش مصرف برق حال به یکی از دغدغه های اصلی دولت ها، شرکتهای برق و نهادهای تنظیم گر تبدیل گشته است، برای اینکه توسعه مراکز داده مستقیماً بر سرمایه گذاری در نیروگاه ها، خطوط انتقال و قیمت برق اثر می گذارد.
در چنین شرایطی، مسئله امنیت انرژی کم کم با امنیت فناوری درهم تنیده می شود و برنامه ریزی برای توسعه هوش مصنوعی بدون توسعه همزمان زیرساخت انرژی عملا ممکن نخواهد بود.
چالش جدید بازار کربن و کمبود اعتبارهای جبرانی
یکی دیگر از دستاوردهای رشد سریع انتشار گازهای گلخانه ای، فشار بر بازار اعتبارهای کربنی است. بازار کربن یک سیستم مبتنی بر ساز و کار «محدودیت و تجارت» است که در آن، دولت ها سقف مشخصی برای انتشار کربن تعیین می کنند و شرکت هایی که کمتر از حد مجاز آلودگی تولید می کنند، می توانند اعتبار کربنی خودرا به سایر صنایعی که به این اعتبارها نیاز دارند، بفروشند.
شائولی رن، استاد مهندسی برق دانشگاه کالیفرنیا ریورساید، ضمن اشاره به گزارش پایداری زیست محیطی مایکروسافت تاکید می کند که نشانه هایی از کمبود عرضه اعتبارهای کربنی در بازار جهانی مشاهده می شود. به گفته ی ایشان، تابحال تمرکز اصلی تحلیل ها بر کمبود زیرساخت های فیزیکی مانند برق، زمین و تجهیزات پردازشی بوده است. اما حال نوع دیگری از کمبود نیز درحال ایجاد است که کمبود «دارایی های مجازی» برای جبران انتشار کربن را شامل می شود.
به عبارت دیگر، اگر تقاضای شرکتهای فناوری برای خرید اعتبارهای کربنی با سرعت فعلی ادامه یابد، ظرفیت بازارهای جبرانی امکان دارد پاسخگوی اهداف اقلیمی آنها نباشد. این مسئله اهمیت ویژه ای دارد، برای اینکه خیلی از برنامه های رسیدن به انتشار خالص صفر بر استفاده از اعتبارهای کربنی استوار هستند و محدود شدن این بازار، تحقق اهداف اعلامی را دشوارتر خواهدنمود.
مایکروسافت و گوگل همچنان بر رسیدن به انتشار خالص صفر تا سال ۲۰۳۰ و آمازون بر تحقق این هدف تا سال ۲۰۴۰ تاکید دارند. با این حال، روند فعلی توسعه هوش مصنوعی نشان داده است تحقق این اهداف با چالش های جدی مواجه شده است. رشد ظرفیت محاسباتی، افزایش مصرف برق، توسعه زنجیره تأمین تجهیزات و ساخت هزاران دیتاسنتر جدید، سرعت افزایش انتشار را از سرعت کاهش آن پیشی داده است.
این در صورتی است که گوگل اعلام نموده سیستم های هوش مصنوعی این شرکت پارسال به کاهش حدود ۴۱ میلیون تن انتشار دی اکسید کربن در دیگر بخش های اقتصادی کمک کرده اند و همین مساله مبین آن است که هوش مصنوعی می تواند همزمان نقش تولیدکننده و کاهش دهنده انتشار کربن را ایفا کند. با این وجود، ارزیابی خالص این اثرات همچنان نیازمند مطالعات مستقل و شیوه های دقیق محاسبه است.
در نهایت، میتوان نتیجه گرفت که مراکز داده، شبکه برق، تجهیزات پردازشی و زنجیره تأمین حال به عناصر تعیین کننده قدرت فناورانه کشورها و شرکت ها تبدیل گشته اند. همین تحول، رابطه میان توسعه دیجیتال و سیاستهای اقلیمی را وارد مرحله ای تازه کرده است در آن هر تصمیم برای توسعه هوش مصنوعی، پیامدهایی مستقیم برای مصرف انرژی، انتشار کربن و امنیت زیرساختی به همراه دارد.
از منظر سیاست گذاری، مسئله اصلی دیگر انتخاب میان توسعه هوش مصنوعی یا محافظت از محیط زیست نیست. بلکه طراحی مدلی است که رشد ظرفیت محاسباتی را با توسعه انرژی های پاک، بهینه سازی راندمان مراکز داده، شفافیت در محاسبه کربن و اصلاح سازوکارهای بازار اعتبارهای کربنی همسو کند. آینده رقابت در صنعت هوش مصنوعی تنها با تعداد مدلهای پیشرفته یا قدرت پردازش سنجیده نخواهد شد. دراین میان، میزان توانایی بازیگران در مدیریت هزینه های زیست محیطی این تحول نیز به یکی از فاکتورهای اصلی قدرت فناوری در دهه پیش رو تبدیل می گردد.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب